Діди воювали...

З історії формування та бойового шляху 1-го танкового корпусу 2-ї Польської Армії Війська Польського

Влітку 1944 року у Житомирі розміщувався штаб, який координував діяльність органів формування військових частин і з’єднань для поповнення поріділих у наступальних боях лав Війська Польського. Вони мали стати основою 1-го танкового корпусу, що згодом увійшов до складу 2-ї Польської армії.

Біля джерел утворення 1-го танкового корпусу стояли талановиті військовоначальники й військові спеціалісти, серед яких особливо виділялися генерал бригади Юзеф Кімбар — колишній начальник Саратовського танкового училища, підполковник Б. Я. Синіцин, підполковник І. Дмітрієв, полковник В. Стрижевський. Dalej

Археолог і геолог Готфрид Оссовський: сторінки біографії

Сьогодні ім’я визначного організатора краєзнавчого руху на Волині, археолога, геолога, палеонтолога другої половини ХІХ століття Готфрида Оссовського (1833—1897) практично невідоме широкому загалові.

Перші науково-краєзнавчі розвідки, присвячені вченому, з’явилися лише в останні роки. Серед них стаття житомирського краєзнавця Р. Кондратюка, в якій автор торкається житомирсько-волинського періоду життя та діяльності дослідника в царині геологічного вивчення краю. Творчому доробку Г. Оссовського, як археолога присвячено розвідки М. Сохацького та Л. Крушельницької і М. Бандрівського. Про роль Г. Оссовського, як організатора краєзнавчого дослідження Волині, розповідається в монографії М. Ю. Костриці «Товариство дослідників Волині: історія, діяльність, постаті».

Завдяки залученню польських архівних джерел та допомозі колег-краєзнавців з Томська вдалося докладніше простежити подвижницьке життя і творчий шлях Г. Оссовського — непересічної постаті польської та української науки. Dalej

XIV Kongres Polskich Mediów

25 lutego 2026 roku w Warszawie odbył się XIV Kongres Polskich Mediów pod hasłem „Media lokalne filarem demokracji”. Kongres zgromadził ponad 200 wydawców i nadawców mediów lokalnych, dziennikarzy, ekspertów rynku medialnego, reprezentantów administracji publicznej oraz organizacji branżowych zaproszonych gości Honorowych.

Wg zapowiedzi kongresowych, wszystkie wystąpienia oraz panele są dostępne online TUTAJ >>>.

Inicjatywa Kongresowa cieszyła się bardzo dużym zainteresowaniem. Odnotowaliśmy, od chwili ogłoszenia organizacji Kongresu do jego rozpoczęcia, ponad 1 mln wejść na stronę.

Dziękujemy za to zainteresowanie oraz wsparcie tej inicjatywy samorządu dziennikarskiego.

Odnotowaliśmy także, kilka głosów które były próbą dyskredytacji Stowarzyszenia Polskich Mediów. Wg naszego stanu wiedzy, ale i analizy tych negatywnych głosów, była to próba nieuzasadnionego ataku, a analizująca go kancelaria prawna określiła jako fake newsy. Temat fake newsów pojawiał się podczas Kongresu, w jego kuluarach oraz zgłoszeniach po Kongresie. Dalej

Mozaika w PDF

Numer 4 (163) 2025 r. Mozaiki Berdyczowskiej dostępny po pobrania w formacie PDF.
 Pobierz (179 MB)

1926. Wydarzenia sprzed stu lat

Kalendarium historii Polski w datach

10 I — Gdynia otrzymała prawa miejskie.

2 II — Na warszawskim zjeździe Kół Młodzieży Towarzystwa Uniwersytetu Robotniczego podjęto uchwałę o powołaniu Organizacji Młodzieży TUR (OM TUR).

12 II — W wyniku połączenia się grupy Jana Dąbskiego ze Związkiem Chłopskim powstało Stronnictwo Chłopskie z Andrzejem Waleronem jako prezesem.

5 V — Upadł gabinet Aleksandra Skrzyńskiego. Wobec niepowodzenia w kompletowaniu nowego rządu przez Władysława Grabskiego, nowym premierem został ostatecznie 10 V, już po raz trzeci, Wincenty Witos. Lider PSL „Piast” udzielił dzień wcześniej wywiadu „Nowemu Kurierowi Polskiemu”, w którym stwierdził m. in.: Kraj domaga się silnych rządów (...) to co ujawniło się w tym przesileniu (...) podważa zaufanie kraju nie tylko do parlamentaryzmu, ale do naszej umiejętności rządzenia (...). Niechże wreszcie marszałek Piłsudski wyjdzie z ukrycia, niech stworzy rząd, niech weźmie do współpracy wszystkie czynniki twórcze, którym dobro państwa leży na sercu. Jeżeli tego nie zrobi, będzie się musiało mieć wrażenie, że nie zależy mu naprawdę na uporządkowaniu stosunków w państwie. Dalej

Катинський ліс

Ярослава Павлюк

Баладний триптих,
присвячений молодим офіцерам,
жертвам Катині

І. Останній танець

Я вранці покину казарму
Тож лихом об землю удармо!
Чого ти сумуєш, дівчино?
В нас щастя сьогодні краплина.

Я сміюсь- хай горе щезне,
Але що на серці в мене?
Хто вгада, що давить груди?
Котра куля моя буде?

Тепер ми при світлі ліхтарні
Танцюємо танок той давній,
І мила кружля, мов лебідка.
А завтра ... заплаче так гірко.

Я сміюсь — хай горе щезне,
Але що на серці в мене?
Хто вгада, що давить груди?
Котра куля моя буде?

Та куля на те не зважала,
Що панна його так кохала.
Сказала: “Мій буде — і баста”.
І крилам судилось опасти.

Хто вгадає, хто зуміє
Потаємні хлопця мрії?
Тільки та остання мила,
Що з собою одружила! Dalej

Patroni roku 2026

Patronami roku 2026 w Polsce, ustanowionymi przez Sejm i Senat RP, zostali wybitni przedstawiciele kultury, historii i nauki, w tym Józef Czapski, Ignacy Daszyński, Sergiusz Piasecki, Stanisław Staszic, Mieczysław Fogg, Józef Maksymilian Ossoliński, Andrzej Wajda, Jerzy Giedroyc oraz bł. Elżbieta Róża Czacka. Rok 2026 upamiętni również 100-lecie Polskiego Radia oraz inne ważne rocznice. 

Patroni ustanowieni przez Sejm RP:

• Józef Czapski (130. rocznica urodzin) — malarz, pisarz, świadek historii.

• Ignacy Daszyński (160. rocznica urodzin, 90. rocznica śmierci) — premier, marszałek Sejmu, ojciec niepodległości.

• Sergiusz Piasecki — pisarz, uczestnik wojny polsko-bolszewickiej.

• Stanisław Staszic (200. rocznica śmierci) — działacz oświeceniowy, publicysta.

• Mieczysław Fogg (125. rocznica urodzin) — pieśniarz, artysta estrady.

• Józef Maksymilian Ossoliński (200. rocznica śmierci) — twórca Ossolineum. 

Patroni i wydarzenia ustanowione przez Senat RP:

• Andrzej Wajda (100. rocznica urodzin, 10. rocznica śmierci) — reżyser.

• Jerzy Giedroyc — redaktor paryskiej "Kultury".

• Bł. Elżbieta Róża Czacka — prekursorka tyflologii, opiekunka niewidomych.

• Miasto Gdynia — 100-lecie nadania praw miejskich.

• Robotnicze Protesty Czerwca 1976 — 50. rocznica wydarzeń.

Inne rocznice i jubileusze:

• Polskie Radio — 100 lat regularnego nadawania programu.

• Polska Kolej.

• Profilaktyka Zdrowotna. Dalej

Poetka z rozdroża kultur…

Chodzi o Jarosławę Pawluk (1932—2023), utalentowaną nauczycielkę, poetkę i dziennikarkę, działaczkę polską z Lubara, kobietę z rozdroża dwóch kultur, ukraińskiej i polskiej, ponieważ tworzyła w obu językach.

Wszystkich Świętych i Dzień Zaduszny to czas, kiedy wspominamy krewnych, bliskich, przyjaciół czy znajomych, którzy już odeszli. Patrząc wstecz, myślę o ludziach, których spotkałam, poznałam w różnych sytuacjach, z którymi miałam wiele wspólnego i którzy zostawili ślad w pamięci i sercu. Jestem wdzięczna Bogu, że postawił na mojej drodze osoby dostojne, uczciwe i utalentowane. Jedną z nich jest Jarosława Pawluk.

Poznałam panią Jarosławę w 1992 roku na kursie metodycznym zorganizowanym przez CPN przy Uniwersytecie Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie. Po raz pierwszy uczestniczyłam w podobnym przedsięwzięciu. Minął zaledwie rok od upadku Związku Sowieckiego i powstało zapotrzebowanie na nauczycieli uczących języka polskiego, ponieważ zaczęło się intensywne odrodzenie polskości na Ukrainie. Przez berdyczowskie stowarzyszenie polskie zostałam skierowana na ten kurs, bo od trzech lat prowadziłam zajęcia fakultatywne z języka polskiego w miejscowej szkole nr 4. Dalej

Szlachta polska w życiu społeczno-politycznym Wołynia

Istotnym zadaniem nowej historii Ukrainy jest przemyślenie i ponowna ocena polskiego wkładu w historię ukraińską, a przede wszystkim podjęcie kwestii: jak aktywna politycznie była najbogatsza część polskiej szlachty, w jakim stopniu magnateria wpłynęła na kształtowanie się polskiej tożsamości narodowej, jak polski i ukraiński ruchy narodowowyzwoleńcze wzajemnie na siebie oddziaływały?

Ważnym tematem podejmowanym w nowoczesnej historiografii jest kwestia roli i miejsca wyższych warstw społecznych w życiu społeczno-politycznym, społeczno-ekonomicznym, narodowo-religijnym i kulturalnym Ukrainy Prawobrzeżnej w XIX wieku. Zgodnie z tradycją historiograficzną magnaterię przedstawiano wyłącznie w perspektywie negatywnej, jej wkład w rozwój Prawobrzeża był wyrywany z kontekstu historycznego, a samych magnatów prezentowano wyłącznie jako wyzyskiwaczy, ciemiężycieli ukraińskiego chłopstwa i sojuszników rosyjskiego samodzierżawia.

Dlatego istotnym zadaniem nowej historii Ukrainy jest przemyślenie i ponowna ocena polskiego wkładu w historię ukraińską, a przede wszystkim podjęcie kwestii: jak aktywna politycznie była najbogatsza część polskiej szlachty, w jakim stopniu magnateria wpłynęła na kształtowanie się polskiej tożsamości narodowej, jak polski i ukraiński ruchy narodowowyzwoleńcze wzajemnie na siebie oddziaływały? Dalej