Listopadówka

Ciche sady, ogołocone z liści i jabłek,
Listopadówka idzie przez wiejskie rozstaje.
Wrony siadają na rzędach zmarzniętych kopek,
A dzień tak szybko w szary mrok się podaje.
Błoto na drogach zastygło w twarde grudy,
Kapliczka na skraju w mgły się owija.
To czas wiejskiego, głębokiego snu,
Gdy czas na chwilę w miejscu swym przemija.
(autor nieznany)

Listopadówka (dawniej Bogudzięka) to niewielka wieś w obwodzie winnickim, w rejonie chmielnickim, należąca do hromady machniwskiej. Do 2020 roku miejscowość znajdowała się w rejonie koziatyńskim. Dojechać tam można samochodem lub transportem lokalnym przez Koziatyn i Machniwkę. Droga wiedzie przez rozległe pola, na których aż po horyzont ciągną się uprawy słoneczników, kukurydzy i soi.

Według spisu powszechnego z 2001 roku liczba mieszkańców wynosiła 88 osób. Kod pocztowy miejscowości to 22112, a numer kierunkowy — 4342. Jej powierzchnia wynosi 0,48 km kw. Od 12 czerwca 2020 roku, zgodnie z rozporządzeniem Gabinetu Ministrów Ukrainy nr 707‑p „W sprawie określenia ośrodków administracyjnych i zatwierdzenia terytoriów wspólnot terytorialnych obwodu winnickiego”, wieś należy do hromady Machniwka. 19 lipca 2020 roku, w wyniku reformy administracyjno-terytorialnej i likwidacji rejonu koziatyńskiego, znalazła się w granicach nowo utworzonego rejonu chmielnickiego.

Znajduje się tu kaplica św. Jana Chrzciciela, wzniesiona na przełomie XIX i XX wieku. Należy do rzymskokatolickiej parafii pw. św. Jana Chrzciciela, wchodzącej w skład diecezji kamieniecko-podolskiej. W czasach sowieckich była zamknięta, lecz wznowiła działalność podczas II wojny światowej i została odrestaurowana w 1947 roku.

Listopadówka słynie z tej dawnej polskiej kaplicy filialnej. Większość historycznych mieszkańców stanowili Polacy, z których wielu należało do lokalnej drobnej szlachty lub chłopstwa. Miejscowość założono prawdopodobnie w 1847 roku jako Bogudziękę.

W 1933 roku przemianowano ją na Listopadówkę. Powodem była obecność słowa „Bóg” w dotychczasowej nazwie, która nie odpowiadała ówczesnym władzom komunistycznym. Podczas walnego zebrania mieszkańców podjęto decyzję o zmianie. Dla komunistów nowe miano wsi nawiązywało do 7 listopada, kiedy w Związku Sowieckim obchodzono rocznicę rewolucji październikowej, dla miejscowych Polaków — do powstania listopadowego, o którym wciąż pamiętali.

Nową nazwę zatwierdzono bez dyskusji. 22 czerwca 2023 roku decyzją Narodowej Komisji ds. Standardów Języka Państwowego została wpisana na listę miejscowości, które mogą nie spełniać norm leksykalnych języka ukraińskiego, zwłaszcza związanych z rosyjską polityką imperialną (rosyjską polityką kolonialną). Mieszkańcom zaleca się uzasadnienie celowości utrzymania dotychczasowej nazwy lub zaproponowanie nowej zgodnie z procedurą określoną w ustawie.

Historia Listopadówki wpisuje się w szersze dzieje polskiej obecności na tych terenach. Obwód winnicki obejmuje wschodnią część historycznego Podola, zwaną Bracławszczyzną. Wiele miejscowości regionu ma bogatą polską przeszłość, związaną m.in. z obecnością polskiej szlachty i magnaterii oraz polskiej ludności.

Choć w wyniku przemian politycznych, represji, przesiedleń i procesów asymilacyjnych zatarto ich czysto polski charakter, ślady obecności Polaków oraz pamięć o polskim dziedzictwie są nadal widoczne. Ziemie te należały dawniej do wielkich polskich rodów, takich jak Potoccy, Zamoyscy, Lubomirscy czy Czartoryscy, po których w wielu miejscowościach zachowały się pozostałości dawnych parków dworskich, kaplic oraz założeń gospodarczych.

Obecnie miejscowość ma zaledwie kilkudziesięciu mieszkańców, jednak pamięć o polskich korzeniach i dawnej parafii trwa dzięki murowanej świątyni. Świadectwem tej przeszłości jest również miejscowy cmentarz, na którym zachowały się nagrobki z polskimi inskrypcjami.

Izabella Rozdolska

Aby otrzymywać informacje o nowych artykułach publikowanych na stronie,
subskrybuj nasz newsletter!